مدرسه ابتدائی .:: مکران ::.

 

 ساختمان مواد

ماده : هرچیزی که دارای جرم باشد وفضایی رااشغال کند ( حجم ) وازذرات ریزی به نام اتم یامولکول تشکیل شده باشد ماده نامیده می شود .

ویژگی های ماده : جرم وحجم از ویژگی های هرماده هستند. ازدیگرویژگی های هرماده این است که درمیان ذره های سازنده ماده فضای خالی وجوددارد ، ذره های سازنده ماده ، پیوسته درحال حرکت وجنبش هستند وبین ذرات سارنده ی ماده ربایش وجوددارد.

حجم : مقدارفضایی که هرماده یاجسم اشغال می کند ، حجم آن را مشخص می کند. حجم یک ماده مجموع حجم ذرات آن ماده وفضاهای خالی بین ذرات آن است .حجم رابا واحدهای مترمکعب و سانتی متر مکعب اندازه می گیرند . البته حجم مایعات وگازهارا باواحد لیتر هم بیان می کنند.

جرم : مقدار ماده تشکیل دهنده جسم را جرم می گویند . هرجسم رامی توان جزو محدودی از ماده دانست. برای اندازه گیری جرم ازوسایل مختلف استفاده می شود که یکی ازساده ترین آن ها ترازو است. واحد اندازه گیری جرم ، کیلوگرم است که مقدار آن همیشه ودرهمه جا ثابت است .

وزن : وزن مقدارنیروی جاذبه ای است که ازطرف زمین ( یاهرکره ای دیگر ) به جرم جسم وارد می شود.بیش ترین وزن درکناردریا می باشد وهرچه از سطح زمین دور شویم وبالارویم ویا به درون زمین برویم نیروی جاذبه کم تر ودرنتیجه نیروی وزن هم کم تر خواهد شد. درسطح زمین وزن اجسام حدودا  ۱۰  برابر جرمشان است. برای اندازه گیری وزن یک جسم از نیروسنج استفاده می کنند که واحد آن هم نیوتن است.

ساختمان ماده : همه ی مواداز ذرهای بسیار ریزی به نام اتم تشکیل شده اند که معمولا به صورت آزاد وجودندارد بلکه به صورت ترکیب بااتم های دیگر است. اتم کلمه ای یونانی و به معنای تجزیه ناپذیر است.

مولکول : کوچک ترین واحد سازندهی هرماده که خاصیت های آن ماده رادارد وبه حالت آزاد یافت می شود مولکول نام دارد. مولکول ها ازاتصال دو یاچند اتم به یکدیگر به وجود می آیند.

 دسته بندی مواد

مواد رابه سه گروه بزرگ تقسیم می کنند که عبارتند از :

۱ - مواد ساده ( عنصرها )

عنصر ماده ای است که ذره های سازنده آن ، اتم یامولکول هایی هستند که ازاتم های یکسان درست شده اند.اگرمولکول های یک ماده رانتوان به اتم های مواددیگر تجزیه نمود آن را ماده ای ساده ( عنصر ) می گویند .                              

دانشمندان تاکنون توانسته اند ۱۰۹ عنصر راشناسایی کنند که تنها  ۹۱ عنصر از آن ها درطبیعت یافت  می شوند  وبقیه عنصرها درآزمایشگاه ساخته شده اند.

مواد ساده  به دو گروه زیر تقسیم می شوند :

الف ) فلزها

درمیان ۱۰۹ عنصر شناخته شده ۸۴ تا ازآن ها فلز هستند که همه ی آن ها درحالت عادی جامد ند به جز جیوه که تنها فلز مایع است . بعضی از فلزها عبارتند از : مس ، آلومینیوم ، نقره ، آهن ، روی ، سرب ، جیوه ، سدیم ، طلا ، اورانیوم  ، کلسیم ، کروم ، قلع ، نیکل ، کبالت .

فلزها سه ویژگی مهم دارند :

فلزها سطح براق ودرخشانی دارند.

چکش خوارند یعنی به راحتی می توان آن ها رابه صورت میله ، ورقه یاهرشکل دیگری درآورد.

رسانای جریان الکتریسیته وگرما هستند وجریان برق و گرمارا به خوبی ازخود عبور می دهند.

ب ) نافلزها

این دسته از عناصر درحالت جامد شکننده اند وبراثر ضربه به آسانی خرد می شوند وهم چنین بیش تر آن ها ظاهری غیر شفاف دارند و نارسانا هستند ( تنها نافلز رسانا کربن است ) . بعضی از نافلزها که به حالت گاز هستندعبارتنداز : اکسیژن ، هیدروژن ، نیتروژن ، کلر ، فلوئور و . . .  .

کربن ، گوگرد ، ید و فسفر جامدهستند . و برم تنها نافلز مایع است .

 ۲ - مواد ترکیب ( مرکب )

 ترکیب ماده ای است که ذرات سازنده آن ازاتصال دو یا چند اتم متفاوت ساخته شده ان مانند آب که درساختمان آن دو نوع اتم دیده می شود ( اکسیژن و هیدروژن ) ازآن جا که اکسیژن وهیدروژن هردو عنصر هستند پس می توان نتیجه گرفت که  ترکیب ها از به هم پیوستن اتم عنصرها ساخته می شوند.                          

ازبه هم پیوستن دویاچند مادهی ساده یک ماده ترکیب تشکیل می شود که باعناصر تشکیل دهنده ی خود هیچ گونه شباهتی ندارد.

بعضی از ترکیب ها عبارتند از : آب ، آب مقطر ، شکر ، نفت ، قند ، شیشه ،نمک خوراکی ، اکسید آهن ، اکسد جیوه ، کرین دی اکسید ، متان ، گچ ، آهک ، نشاسته ، جوش شیرین ، الکل ، آمونیاک و . . .

خاصیت هر ماده ی ترکیب به نوع اتم های تشکیل دهنده ، تعداد اتم ها وشکل ساختمانی ترکیب بستگی دارد

 ۲ - مواد مخلوط

 اگر ذره های سازنده دو یاچند ماده ی مختلف باهم آمیخته شوند وخواص خود راحفظ کنن به آن مخلوط می گویند . مانند : خون ، شیر ، خاک، هوا ، مه ، زغال سنگ ، جوهر ، فولاد ، برنج ، آب رودخانه ، آب گل آلود ، موزاییک ، چوب ، نوشابه ، کاغذ ، شربت ، دود ، و . . .                                

حالت های گوناگون مواد  

مواددرطبیعت به سه حالت ( جامد ، مایع ، گاز ) وجود دارند . حالت یک ماده به چگونگی نیروهای بین مولکولی ( ربایش مولکول ها ) ، نحوه ی قرارگرفتن مولکول ها ومیزان جنبش آن ها بستگی دارد.

1- حالت جامد     

 مولکول ها بسیارنزدیک به هم قراردارند به طوری که فقط می توانند سر جای خود ، تکان بخورند وچون مولکول ها فقط می توانند درجای خود بلرزند ، مواد جامد دارای شکل هندسی مشخص وثابتی هستند.

 ویژگی های مواد جامد :

 شکل ثابت و معینی دارند.

 حجم ثابت  و معینی دارند .

 خود به خود تغییر شکل نمی دهند.

 نیروی بین مولکولی درآن ها به نسبت مایع وگاز قوی تر است.

 فاصله ی بین مولکولی درآنها به نسبت مایع وگاز کم تر است.        

نکته : موادی مانند کش وپلاستیک درگروه موادجامد قرارمی گیرند زیرا شکل وحجم مشخصی دارند .

 

۲ - حالت مایع

دربیش ترمایعات ، فاصله مولکول ها ازیکدیگر نسبت به حالت جامد بیشتر است به همین دلیل مولکول ها آزادترند وروی هم سر می خورند ، شکل مشخصی ندارند  ، جاری می شوند و شکل ظرف رابه خود می گیرند.

 ویژگی های مواد مایع :

 شکل ثابت و معینی ندارند.

 حجم ثابت و معینی  دارند وبه شکل ظرف خود درمی آیند .

 نیروی بین مولکولی درآن ها نسبت به جامدها کم ولی نسبت به گازها زیادتر است .

  فاصله بین مولکولی در آن ها نسبت به جامدها زیاد ولی نسبت به گاز ها کم تر است.

۳ - حالت گاز

دراین حالت فاصله مولکول ها ازیکدیگر نسبت به به حالت جامد ومایع ، بسیار زیادتر است . درنتیجه مولکول های گاز تقریبا آزاد هستند و می توانند آزادانه به هر سمتی حرکت کنند . وتقریبا می توان گفت که ربایش ندارند به همین دلیل همه ی فضای ظرف خودرااشغال می کنند .

ویژگی های مواد گاز :

 شکل ثابت و معینی ندارند .

 حجم ثابت و معینی ندارند .

 نیروی بین مولکولی درآن هانسبت به مواد جامد و مایع  کم تر است.

 فاصله ی بین مولکولی درآن ها نسبت به موادجامد و گاز زیاد تر است.

بخش اول - ساختمان مواد  ( پرسش هاي بخش 1 )

 

1- اتم هاي تشكيل دهنده كدام ماده مثل هم نمي باشد؟

1- اكسيژن

2- طلا

3- نمك

4- آلومينيم

 

  2- اتم هاي كدام دسته مواد مثل هم مي باشند؟

1- اكسيژن، ئيدروژن، الكل

2- آب، آهن، ئيدروژن

3- اكسيژن، آب، ئيدروژن

4- آهن، گوگرد، اكسيژن

 

  3- كداميك از مواد زير عنصر است ؟

1- نمك

2- اكسيژن

3- دي اكسيد كربن

4- نفت

 

  4- مواد در كدام يك از حالت هاي زير، تعداد جايي را كه اشغال مي كنند، ثابت است؟

1- گاز، مايع

2- جامد، گاز

3- جامد، مايع، گاز

4- مايع، جامد

 

  5- ربايش مولكولي در كداميك از مواد زير بسيار نادر است؟

1- شير

2- هوا

3- انگشتر

4- آب

 

 

سؤالات تشريحي

 

1- چه چيزهايي با خاصيت يك ماده هستند؟

بو، رنگ، مزه

  2- جنبش مولكولي چيست؟

مولكول هاي يك ماده پيوسته در حال جنبش هستند. در مواد گازي شكل جنبش مولكول ها خيلي زياد و در مايعات نسبت به گازها كمتر است در اجسام جامد مولكول ها فقط در جاي خود مي لرزند.

 

  3- چرا چنبش مولكولي باعث نمي شود كه مواد از هم پراكنده مي شوند؟

زيرا ربايش مولكولي باعث مي شود مولكول هاي ماده يكديگر را بربايند.

 

  4- مولكول ها از چه ساخته شده اند؟

از اتم

 

  5- به چه موادي عنصر مي گوئيم؟

به موادي كه اتم هاي يكسان داشته باشند.

 

 

  6- به چه موادي تركيب مي گوئيم؟

به موادي كه از چند نوع اتم درست شده اند

 

  7- كدام نوع از مواد شكلشان تغيير مي كند؟

گاز و مايع

:: موضوعات مرتبط: سوالات و آزمون
:: برچسب‌ها: علوم پنجم